Усё ў працяг тэм, пра якія пісаў. Але не дае суцішыцца подласць і прымітыўнасць душы чалавечай.

Прачытаў на “Свабодзе” чарговую перадачу “Дом літаратара”, што рыхтуе Аксак, жонка Арлова. Божа мой, няўжо людзі нагэтулькі з’ехалі з глузду? Чытаў яе вершы, меў пару размоў. Здаецца, разумная жанчына. Зрэшты, пры чым тут розум. Грошы і жарсці кіруюць светам. Не ведаю, ці захавалася жарсць Аксак да свайго мужа, але грошы ў сямейны бюджэт – рэч далёка не малаважная. Нядаўна даведаўся, што Арлоў прэтэндуе на 30.000 (трыццаць тысяч) еўра ад “Эўропы” як першую прэмію за сваю паэтычную спадчыну. Хтосьці ведае вершы Арлова? Напэўна, упаў з іх высокамастацкасці? Ну ды ладна. Рэч не пра гэта. А ўсё пра тое, што дарункі трэба адпрацоўваць. Улада, якую сямейства Арловых палівае граззю гадоў пятнаццаць, цяпер грашавітай працы не дасць. Таму трэба шчыраваць штосілы. Тым больш што дзеці Арловых маннай нябеснаю не сілкуюцца.

Мы, небаракі, думаем, што незалежныя ў сваіх поглядах, меркаваннях. Хрэн нам у рот. Спадар Глобус (ці Глёбус?) ужо пасябраваў з дзяржаўнымі выданнямі, ужо вядзе калонку ў сацыялістычнай “Звяздзе”. Як адзін з самых разумных у Беларусі людзей (і адзін з самых слабых празаікаў), Адам даўно ўразумеў, што Лукашэнка – гэта надоўга, калі не назаўжды. А таму рэзка, па-флюгерску, перайначыўся. Праўда, што можна патрабаваць ад чалавека, які ў Бога не верыць. Што ён і заявіў у нядаўнім “ЛіМе”: “У Бога не веру», а ў каго верыце, пытаецца здзіўлены журналіст. “У маму, дзяцей” – кажа Адам. Крутая вера. Толькі ці да мамы, дзяцей звернуты яго такія таленавітыя радкі:

Божа, забяры маё жыццё,

Выратуй, знямелую айчыну.

Не, не да мамы. Проста спадар Глобус крывадушнік, флюгер, які не адказвае за свае словы. У творчасці ён грае ролю. Пад незалежнасць, пад дзяржаўную моц (газета “Звязда”, калі гэта выгадна) падладжваецца. Асабістая выгада, непамернае славалюбства, вось што кіруе Адамам на працягу ўсяго жыцця. Здаровыя гены бацькі, які ўмеў ужывацца з уладамі? Хрэн яго знае, не бяруся судзіць. Найхутчэй, Глобус – вялікі бізнесовец, ад гэтага і яго флюгернасць, а па-бізнесменску – абаротлівасць і прадбачлівасць. Выгадна цяпер ганіць Бога для сваёй папулярнасці – абвяшчу гэта на ўсю іванаўскую.

Сорамна за такіх прадстаўнікоў беларускамоўнай інтэлігенцыі. Ды што паробіш. Якія ёсць, іншых нямашака.

Вось вам перлы ад лірыка Бураўкіна, які на краі магілы (бо не вечна ж нам жыць) флюгерна мяняе сваю сацыялістычную сутнасць:

Здаецца, мірныя часы

У Беларусі незалежнай —

Няма нэўтральнай паласы

I акупацыі замежнай.

А ўсё не затухае бой,

I ў ранах боль не дагарае,

І над тваёю галавой

Зноў кружыць крумкачова зграя.

I батарэя прыбышоў

Б’е па табе прамой наводкай, —

I той,

Хто з чорнаю душой,

I той,

Хто з луджанаю глоткай.

Стараецца спадар Бурайкін – колісь выдатны лірык – шчыруе. Бо на “Свабодзе” высокія ганарары (успомнім 30.000 прэмію).

А вось вам яшчэ адзін прадстаўнік змагароў за незалежнасць, які некалькі дзесяцігоддзяў запар апяваў Леніна. Гэта Законнікаў, колішні галоўрэд “Полымя”:

Недзе грыміць...

Там, акроплены гордай крывёю,

Прывід свабоды

Імкліва нарошчвае плоць.

Лёс заклікае рабоў

Стаць у шэрагі вояў:

“Скідвай ярмо

I наперад ахвярна выходзь!”

Во як! Здаецца, апошнія тыдні ўсе хварэлі футболам, і ў шэрагі “вояў” станавіліся толькі з півам перад тэлеэкранам. Адарванасць Законнікава ад рэальнасці? Не. Прага грошай і славы, якую падае “Свабода” ў выглядзе грантаў.

Сумна ўсё гэта. Не пісаў бы нават. Але, як казаў Салжаніцын, немагчыма маўчаць. Тым больш што даведаўся нядаўна, як сем гадоў таму Арлоў, пасля адмоўнага артыкула на яго творчасць у выкананні Лады Алейнік, прабраўся на адной вечарыне да яе і плюнуў у твар. Мужчынскі ўчынак, ацаніце дзяўчаты.

Ведайце пра гэта студэнткі, што ходзяць на прэзентацыі даволі, па-мойму, пасрэднага празаіка Арлова. Такі ён “мужык”. Лада Алейнік за гэта, праўда, добра патузала ягоныя кудлы.

“Свабодзе” і падобным стыпендыятам ад “Эўропы” я даўно і ўстойліва не даю веры. Гэта нейкія маральныя вырадкі. Зрэшты, слабы чалавек, у сэнсе як від. А сярэдні беларус, у адрозненне ад канцэпцыі расейца Дастаеўскага, вузкі, а не шырокі. Ён прадказальны, як таракан. Таму ўжо нічому даўно не здзіўляешся.